اگر یک پیام برای استاد خارجی، یک مصاحبه با رسانهای خارج از ایران، ارسال یک عکس یا حتی شرکت در یک دوره آموزشی بینالمللی بتواند برای شهروندان دردسر قضایی ایجاد کند، مرز میان «ارتباط عادی» و «جرم امنیتی» کجاست؟
کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه» ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ با ۱۸۳ رأی موافق در مجلس تصویب شد. دامنه این مصوبه، فراتر از جرایم کلاسیک امنیتی، فعالیتهای علمی، رسانهای، هنری، آموزشی و برخی ارتباطات با خارج از کشور را نیز دربرمیگیرد.
ارائه اطلاعات یا آمار به نهادهای خارجی | ۲ تا ۵ سال حبس
متن مصوبه میان اطلاعات محرمانه و عادی تفکیک روشنی ایجاد نکرده است. بنابراین ارائه گزارش، آمار یا داده به اشخاص یا نهادهای خارجی میتواند مشمول مجازات شود؛ از ارسال آمار یک پژوهش دانشگاهی یا دادههای اقتصادی برای پژوهشگر خارجی تا ارائه اطلاعات درباره آلودگی هوا، وضعیت یک صنف یا نتایج یک تحقیق اجتماعی به نهادها و دانشگاههای خارج از ایران.
همکاری علمی با مراکز خارجی | ۶ ماه تا ۲ سال
همکاری علمی با دانشگاهها یا مؤسسات خارجی خارج از فهرست مورد تأیید وزارت اطلاعات میتواند جرم تلقی شود. مصادیق احتمالی آن شامل مقاله مشترک استاد ایرانی با پژوهشگر خارجی، همکاری پزشک با مرکز پژوهشی خارج از کشور، ارسال نمونه آزمایشگاهی، مشارکت در پروژههای باستانشناسی یا همکاری دانشجوی دکتری با یک گروه تحقیقاتی خارجی است.
مصاحبه یا ارتباط با رسانههای خارجی | تا ۲ سال حبس
بر اساس متن مصوبه، ارتباط با رسانههای خارجی بدون اعلام قبلی به وزارت اطلاعات میتواند مشمول مجازات باشد؛ حتی اگر رسانه «معاند» نباشد. گفتوگوی استاد دانشگاه درباره اقتصاد، مصاحبه ورزشکار با شبکه خارجی، صحبت فعال محیط زیست با خبرنگار خارجی یا توضیح یک شهروند درباره یک رویداد اجتماعی میتواند از مصادیق احتمالی باشد.
ارسال عکس، فیلم، صوت یا داده برای رسانههای خارجی | ۶ ماه تا ۵ سال حبس
ماده مربوط، ارسال محتوا را الزاماً به اطلاعات محرمانه محدود نکرده است. ارسال فیلم یک تجمع، تصویر آلودگی هوا یا یک حادثه، ویدیوی برخورد مأموران با شهروندان، عکس یک رویداد عمومی، گزارش صوتی درباره وضعیت یک منطقه یا حتی یک ویدیوی هنری میتواند در صورت تطبیق با مفاد مصوبه، محل تعقیب قرار گیرد.
ارتباط با سفارتخانهها و نهادهای خارجی | تا ۵ سال حبس
مفهوم «ارتباط» در متن مصوبه مرز کاملاً مشخصی ندارد. مکاتبه پژوهشگر با بخش فرهنگی سفارت، شرکت هنرمند در برنامه فرهنگی، پرسوجو درباره بورسیه، ارتباط یک مؤسسه علمی با نمایندگی خارجی یا حضور در نشست علمی و فرهنگی یک نهاد بینالمللی، از جمله ارتباطاتی هستند که ممکن است مشمول این عنوان شوند.
ارتکاب جرم تحت «هدایت یا آموزش خارجی» | تشدید یک درجهای مجازات
این بخش میتواند مجازات جرایم تعزیری مختلف را در صورت احراز «اشراف، هدایت یا آموزش خارجی» یک درجه افزایش دهد. از جمله موارد احتمالی میتوان به ضربوجرح عمدی، توهین، تهدید، تخریب، اخلال در نظم عمومی، انتشار اکاذیب، افترا، ورود غیرمجاز، ایجاد مزاحمت و برخی جرایم مرتبط با اموال و مالکیت اشاره کرد.
فعالیت فرهنگی و هنری تحت هدایت یا آموزش خارجی | جزای نقدی و محرومیت دائمی
مصوبه مفاهیمی مانند «نشان دادن چهره سیاه از ایران» و «ناسازگار با فرهنگ ایرانی» را مطرح کرده است. در نتیجه، فعالیتهایی مانند ساخت مستند درباره فقر، تولید فیلم درباره اعتراضات، ساخت اثر درباره وضعیت زنان، انتشار کتاب با همکاری نهادهای بینالمللی یا تولید موسیقی و تئاتر ممکن است در صورت انطباق با این عناوین، با مجازات روبهرو شوند.
برگزاری کلاس یا کارگاه تحت هدایت یا آموزش خارجی | ۲ تا ۵ سال حبس
برگزاری دورهها و کارگاههایی با هدایت یا آموزش خارجی میتواند مشمول مجازات شود و برگزارکننده، اعزامکننده و صادرکننده مجوز نیز ممکن است مسئول شناخته شوند. از نمونههای احتمالی میتوان به کارگاه روزنامهنگاری با مؤسسه بینالمللی، دوره آنلاین حقوق بشر، آموزش فعالان مدنی با حمایت خارجی یا دورههای حرفهای و هنری اشاره کرد.
شرکتکننده نیز در صورت آگاهی از قصد برگزارکنندگان میتواند با مجازات مواجه شود. شرکت در دوره آنلاین روزنامهنگاری، کارگاه حقوق بشر، دوره آموزشی یک NGO بینالمللی، دوره علمی یا حرفهای خارج از کشور یا کلاس مجازی با حمایت یک نهاد بینالمللی، از جمله نمونههای احتمالی مطرحشده در بررسی دامنه این مصوبه است.