با آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در اسفند ۱۴۰۴ بسیاری از کسب و کارها تحت تاثیر این جنگ قرار گرفته است. به دلیل قطعی سراسری اینترنت بسیاری از مشاغلی که از طریق اینترنت پیش میرفت تعطیل شدهاند. برخی از کارخانهها و کارگاهها آسیب دیدهاند و همچنین تعطیلی کشور و شرایط جنگی باعث ورشکستگی برخی واحدهای تولیدی شده است. به عبارتی بر اثر جنگ عده قابل توجهی از شهروندان بیکار شدهاند. اگر شخص بیکارشده کارمند دولت باشد که به هر حال دولت موظف است حقوق او را پرداخت کند اما اکثر بیکارشدگان کارمند دولت و واجد چنین شرایطی نیستند. در این صورت اگر فرد بیکار بیمه نباشد و سابقه بیمه نداشته باشد متاسفانه نمیتواند مقرری دریافت کند اما اگر تحت پوشش بیمه باشد در شرایطی میتواند مقرری بیکاری دریافت کند. در این نوشته کوتاه به هر آنچه یک شهروند باید در مورد بیمه بیکاری بداند میپردازیم.
اگر کارگری به صورت غیر ارادی بیکار شود تحت شرایطی میتواند از سازمان تامین اجتماعی بیمه بیکاری بگیرد. «غیر ارادی» یعنی اینکه کارگر به دلیل تخلف یا بیانضباطی یا ترک کار از کار اخراج نشده باشد. جنگ اخیر نیز یکی از این موارد است. زیرا کارگر بیکارشده بر اساس اراده خود از کار بیرون نیامده است. همچنین اگر کارگاه آسیبی ندیده باشد اما کارفرما تحت شرایط اقتصادی ورشکست شود یا تصمیم بگیرد کارگاه را کوچکتر کند باز کارگر بیکارشده میتواند شامل بیمه بیکاری شود.
برای اینکه کارگر شامل بیمه بیکاری شود باید شرایط زیر را داشته باشد:
- حداقل شش ماه سابقه بیمه وجود داشته باشد. البته در حوادث غیرمترقبه مانند سیل و زلزله این شرط لازم نیست. جنگ نیز از جمله شرایط غیرمترقبه است. یعنی اگر کارگر سابقه بیمه نداشته باشد نیز شامل بیمه بیکاری میشود. اما به هر حال باید قبل از بیکاری در لیست بیمهشدگان سازمان تامین اجتماعی قرار گرفته باشد.
- شغل باید مشمول قانون کار باشد. مثلا کارگران شاغل در کارگاههای خانوادگی مشمول بیمه بیکاری نمیشوند.
- باید حداکثر تا سی روز بعد از بیکاری اقدام شود.
نکته: مقرری بیمه بیکاری را سازمان تامین اجتماعی می دهد، نه کارفرما.
بیمه بیکاری چقدر است؟
سازمان تامین اجتماعی حداقل مبلغی که بابت بیمه بیکاری پرداخت میکند برابر با ۵۵ درصد میانگین حقوق سه ماه آخر فرد بیمهشده است و حداکثر مبلغ آن نیز برابر با ۸۰ درصد میانگین حقوق بیمه شده است. این مبلغ از همان روزی که فرد شغل خود را از دست میدهد محاسبه و پرداخت میشود. اگر ۵۵ درصد از متوسط حقوق بیمهشده کمتر از حقوق پایه مشخصشده از سوی وزارت کار باشد مبلغ دریافتی برابر با حداقل حقوق در آن سال خواهد بود. همچنین فرد بیمهشده میتواند حداکثر چهار نفر را تحت تکفل خود داشته باشد. به ازای هر نفر تحت تکفل، ده درصد به دریافتی افزوده خواهد شد. مثلا اگر کارگر دارای همسر و دو فرزند باشد چون سه نفر تحت تکلف او هستند ۳۰ درصد به دریافتی او اضافه میشود.
برای تقاضای بیمه بیکاری و تشکیل پرونده، کارگر باید با مدارک لازم به سازمان تامین اجتماعی مراجعه کند. البته از طریق اینترنت نیز تشکیل پرونده ممکن است. برای این کار باید ابتدا شخص به دفاتر پیشخوان دولت رفته و احراز هویت شود. سپس میتواند از طریق سایت bimehbikari.mcls.gov.ir ثبت نام کند. بعد از تایید مدارک نهایتا حتما باید به سازمان تامین اجتماعی مراجعه شود.
معمولا تامین اجتماعی این مدارک را برای تشکیل پرونده میخواهد: اصل و کپی یک سال آخر قرارداد کار یا رأی صادرشده؛ چهار قطعه عکس؛ اصل و کپی مدرک تحصیلی یا مدرک فنی؛ اصل و کپی تمام صفحات شناسنامه؛ اصل و کپی کارت ملی؛ اصل و کپی گواهی کار از شرکت؛ اصل و کپی کارت پایان خدمت برای آقایان؛ کپی صفحه اول دفترچه بیمه؛ و معرفینامه کارفرما.
تا چه زمانی بیمه بیکاری پرداخت میشود؟
بیمه بیکاری برای مدت محدودی پرداخت میشود و اینطور نیست که تا هر زمان که شخص کار نکند بیمه بیکاری به او تعلق بگیرد. مدت زمان پرداخت بیمه بیکاری بر اساس سابقه کار به این شکل است:
- برای ۶ ماه تا ۲۴ ماه سابقه پرداخت بیمه: متاهلها، ۱۲ ماه و مجردها ۶ ماه
- برای ۲۵ ماه تا ۱۲۰ ماه سابقه پرداخت بیمه: متاهلها ۱۸ ماه و مجردها ۱۲ ماه
- برای ۱۲۱ ماه تا ۱۸۰ ماه سابقه پرداخت بیمه: متاهلها ۲۶ ماه و مجردها تا ۱۸ ماه
- برای ۱۸۱ ماه تا ۲۴۰ ماه سابقه پرداخت بیمه: متاهلها ۳۶ ماه و مجردها ۲۶ ماه
- برای ۲۴۱ ماه و بیشتر سابقه پرداخت بیمه: متاهلها ۵۰ ماه و مجردها ۳۶ ماه.
نکته نخست: اگر کارگری کارت پایان خدمت نداشته باشد شامل بیمه بیکاری نمیشود.
نکته دوم: اگر شخص به کار جدیدی مشغول شود یا بازنشسته شود مستمری بیمه بیکاری او قطع میشود.
نکته سوم: فقط اتباع ایران شامل بیمه بیکاری میشوند. اتباع خارجی هرچند که مجوز کار داشته و بیمه هم باشند شامل بیمه بیکاری نمیشوند.
همه کارفرماها کارگران را بیمه نمیکنند! چاره چیست؟
در ابتدای این یادداشت گفتیم فقط کسانی که نامشان در لیست بیمه درج شده است شامل بیمه بیکاری میشوند. این در حالی است که علیرغم اینکه کارفرمایان موظفند کارگران را تحت پوشش بیمه قرار دهند، بسیاری از آنان از این کار سر باز میزنند و عملا تعداد زیادی از کارگران بدون اینکه تحت پوشش بیمه باشند کار میکنند. در نتیجه متاسفانه کارگرانی که اکنون به دلیل شرایط جنگی از کار بیکار شدهاند نمیتوانند بیمه بیکاری دریافت کنند. برای حل این مشکل این کارگران باید به اداره کار محل رفته و با مدارکی اثبات کنند که در کارگاه مشخصی مشغول به کار بودهاند. مثلا فیش واریزی حقوق یا شاهد میتواند به عنوان مدرک به حساب بیاید. سپس بعد از تصمیم اداره کار، رأی باید به سازمان تامین اجتماعی برده شود و ثبت سابقه بیمه تقاضا شود. بعد از ثبت توسط سازمان کارگران میتوانند برای دریافت مقرری بیمه بیکاری اقدام کنند.